แพนเค้ก (Pancake) คืออะไร ประวัติยาวนานนับพันปี พร้อมวิธีทำสูตรนุ่มฟู

• แพนเค้กมีประวัติยาวนานกว่า 2,000 ปี โดยมีหลักฐานการบริโภคครั้งแรกในสมัยกรีกโบราณราว 500 ปีก่อนคริสตกาล
• ส่วนผสมหลักประกอบด้วยแป้ง นม ไข่ และตัวดึงดาด ซึ่งสามารถดัดแปลงได้ตามวัตถุดิบในท้องถิ่น
• การควบคุมอุณหภูมิกระทะและการไม่คนแป้งมากเกินไปเป็นหลักสำคัญในการทำแพนเค้กให้นุ่มฟู
• ควรเลือกท้อปปิ้งที่มีประโยชน์ เช่น ผลไม้สดหรือถั่ว เพื่อลดการบริโภคน้ำตาลส่วนเกิน

แพนเค้ก (Pancake) เป็นอาหารเช้าที่หลายคนมักนึกถึงเมื่อต้องการมื้อเช้าแสนอบอุ่น แผ่นแป้งสีทองนุ่มฟูที่ราดด้วยน้ำผึ้งหรือเมเปิ้ลไซรัปนั้นมีเสน่ห์ดึงดูดให้ลองชิมมาอย่างยาวนาน แต่น้อยคนจะรู้ว่าเมนูที่คุ้นเคยนี้มีรากฐานย้อนไปไกลกว่าที่เคยคาดคิด ประวัติศาสตร์อันยาวนานของแพนเค้กเต็มไปด้วยเรื่องราวน่าสนใจจากหลายอารยธรรม

หลายครั้งที่เคยสงสัยว่าทำไมแพนเค้กถึงกลายเป็นอาหารเช้าสุดคลาสสิกทั่วโลก คำตอบอยู่ที่ความเรียบง่ายของส่วนผสมและความยืดหยุ่นในการปรุงแต่ง แป้ง ไข่ นม และเนย รวมตัวกันเป็นเมนูที่อิ่มท้องและทำได้รวดเร็ว ไม่ว่าจะเป็นมื้อเช้าวันธรรมดาหรือบรันช์วันหยุดสุดสัปดาห์ แพนเค้กยังพร้อมเสิร์ฟความอร่อยเสมอ

บทความนี้จะพาไปค้นหาว่าแพนเค้กมีต้นกำเนิดจากไหน วิวัฒนาการผ่านยุคสมัยอย่างไร และวิธีทำแพนเค้กนุ่มฟูที่บ้านต้องใช้เทคนิคอะไรบ้าง พร้อมเคล็ดลับจากแหล่งข้อมูลน่าเชื่อถือที่ช่วยให้ผลลัพธ์ออกมาดีที่สุด

แพนเค้ก (Pancake) คืออะไร

แพนเค้ก (Pancake) หมายถึงอาหารประเภทแผ่นแป้งแบนที่ทำจากการผสมแป้ง ของเหลว และตัวดึงดาด เช่น ไข่ หรือผงฟู แล้วทอดบนกระทะร้อน ลักษณะเด่นคือเนื้อแป้งที่มีความหนาปานกลาง ขอบกรอบเล็กน้อย และเนื้อในนุ่มฟู เมนูนี้มีชื่อเรียกแตกต่างกันไปตามภูมิภาค อาทิ crepe ในฝรั่งเศสที่มีความบางกว่า หรือ blini ในรัสเซียที่มีขนาดเล็กและมักทานคู่กับครีมเปรี้ยวและคาเวียร์

ในความหมายทั่วไป แพนเค้กแบบอเมริกันมักหมายถึงแผ่นแป้งหนานุ่มที่เสิร์ฟเป็นชั้น ๆ ราดด้วยน้ำเชื่อมเมเปิ้ลและเนย ส่วนแพนเค้กแบบอังกฤษจะบางกว่าและมักปรากฏในช่วงเทศกาล Shrove Tuesday หรือที่รู้จักกันในชื่อ Pancake Day ความแตกต่างเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่าแพนเค้กไม่ใช่เมนูตายตัว แต่สามารถดัดแปลงได้หลากหลายตามวัฒนธรรมท้องถิ่น

ส่วนผสมพื้นฐานของแพนเค้กส่วนใหญ่ประกอบด้วยแป้งสาลี นม ไข่ และเนย อย่างไรก็ตาม สูตรอาหารจากแต่ละภูมิภาคอาจเพิ่มหรือลดส่วนผสมบางอย่าง เช่น การใช้แป้งโฮลวีทแทนแป้งขัดขาว หรือการใช้นมเปรี้ยวแทนนมสดเพื่อให้เนื้อแป้งมีความนุ่มและเปรี้ยวอ่อน ๆ ที่เรียกว่า buttermilk pancake ความยืดหยุ่นในการปรุงแต่งนี้เองที่ทำให้แพนเค้กอยู่รอดและเป็นที่นิยมมาหลายพันปี

ประวัติความเป็นมาของแพนเค้ก

บันทึกแรกสุดเกี่ยวกับแพนเค้กมีอายุย้อนไปถึงสมัยกรีกโบราณราว 500 ปีก่อนคริสตกาล กวีชาวเอเธนส์ชื่อ Cratinus ได้บรรยายถึง “เค้กแบนร้อน ๆ ที่หยดน้ำค้างยามเช้า” ซึ่งถือเป็นการกล่าวถึงอาหารที่มีลักษณะคล้ายแพนเค้กครั้งแรกในประวัติศาสตร์ ต่อมาแพทย์ชื่อ Galen ในศตวรรษที่ 2 ได้บันทึกสูตรอาหารที่คล้ายคลึงกับแพนเค้กรัสเซียหรือแคนาดาในปัจจุบัน โดยใช้แป้งสาลีผสมน้ำมะกอกและน้ำผึ้ง ตามข้อมูลจาก Smithsonian Magazine

ทางตะวันออก การขุดค้นทางโบราณคดีที่สุเหปี่ยซีในเขตปกครองตนเองซินเจียงของจีนพบแพนเค้กจากข้าวฟ่างที่มีอายุระหว่าง 500-300 ปีก่อนคริสตกาล ทำให้เห็นได้ว่าอาหารประเภทแผ่นแป้งไม่ได้จำกัดอยู่แค่ยุโรปเท่านั้น แต่ปรากฏในหลายอารยธรรมพร้อม ๆ กัน ส่วนคำว่า “pancake” ตาม Oxford English Dictionary มีรากศัพท์จากภาษาอังกฤษยุคกลาง panecake หรือ ponkake ซึ่งปรากฏครั้งแรกในศตวรรษที่ 15 ตามบันทึกใน Wikipedia

ยุคกลางถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้แพนเค้กกลายเป็นอาหารของประชาชนทั่วไป ด้วยส่วนผสมที่หาง่ายและเวลาในการเตรียมสั้น แพนเค้กจึงเป็นอาหารที่ชนชั้นแรงงานสามารถทำได้บ่อย ๆ ในหนังสือ Country Housewife’s Family Companion ปี 1750 ระบุว่าแพนเค้กเป็น “หนึ่งในอาหารที่ถูกที่สุดและมีประโยชน์มากที่สุดสำหรับครอบครัวชาวนา” เพราะวัตถุดิบส่วนใหญ่ผลิตได้เองในฟาร์ม

“One of the cheapest and more serviceable dishes of a farmer’s family in particular; because all the ingredients of the common ones are of his own produce, are ready at hand upon all occasions.”

William Ellis, Country Housewife’s Family Companion (1750)

ในช่วงที่ปรัสเซียล้อมกรุงปารีสในปี 1870-1871 ขนมปังขาดแคลน ชาวปารีสหันมากินเครปซึ่งเคยถูกมองว่าเป็นอาหารธรรมดาของคนชั้นล่าง ตามบันทึกของนักประวัติศาสตร์ Mary Pickering จาก San Jose State University เมื่อแป้งขาดตลาด แม่บ้านชาวปารีสต้องประดิษฐ์เครปจากข้าวซึ่งยังมีมากและราคาถูก เพื่อเลี้ยงดูครอบครัว เรื่องราวนี้สะท้อนว่าแพนเค้กมีบทบาทสำคัญในการช่วยชีวิตผู้คนในยามยากลำบาก

แพนเค้กในวัฒนธรรมอาหารทั่วโลก

แพนเค้กไม่ได้มีเพียงแบบอเมริกันที่หลายคนคุ้นเคย แต่มีรูปแบบและชื่อเรียกหลากหลายในแต่ละวัฒนธรรม การเปรียบเทียบลักษณะเด่นของแพนเค้กแต่ละชนิดจะช่วยให้เข้าใจความหลากหลายของเมนูนี้ได้ชัดเจนขึ้น

พินแดต็อกเป็นอาหารว่างเกาหลีที่มีลักษณะคล้ายแพนเค้กแต่ทำจากถั่วเขียวและแป้ง ส่วนโดรายากิเป็นขนมญี่ปุ่นยอดนิยมที่มีรูปลักษณ์เหมือนแพนเค้กสองแผ่นประกบไส้ถั่วแดงกวน นอกจากนี้ ขนมเบื้องของไทยยังมีลักษณะคล้ายเครปฝรั่งเศส หมายถึงแผ่นแป้งบางกรอบที่มีไส้หลากหลายทั้งหวานและเค็ม แม้สูตรและวัตถุดิบจะแตกต่างกัน แต่แนวคิดพื้นฐานของการนำแป้งมาทอดบนกระทะร้อนนั้นเป็นสากล

ในเอธิโเปียและเอริเทรีย อินเจอรา (injera) ทำจากแป้งเทฟและมีบทบาทสำคัญในพิธีกรรมทางสังคม เช่น งานแต่งงานและงานวันเกิด ผู้คนมักทานร่วมกันจานเดียวกัน 2-3 คน ส่วนในยูเครนและยิวแอชเคนาซี ลาทเก้ (latkes) ที่ทอดจากมันฝรั่งหรือบัควีทเป็นสัญลักษณ์ของเทศกาลฮันนูกกาห์ แพนเค้กจึงไม่ได้เป็นเพียงอาหาร แต่เป็นสื่อกลางที่เชื่อมโยงผู้คนเข้าด้วยกัน ข้อมูลส่วนนี้อ้างอิงจาก National Geographic

วัตถุดิบและอุปกรณ์สำคัญในการทำแพนเค้ก

การทำแพนเค้กให้อร่อยเริ่มต้นจากการเลือกวัตถุดิบที่มีคุณภาพ แป้งสาลีอเนกประสงค์หรือแป้งเค้กเป็นตัวเลือกพื้นฐานที่ให้เนื้อสัมผัสนุ่ม นมสดเต็มมันเนยช่วยเพิ่มความหอมมัน ไข่ไก่ทำหน้าที่เป็นตัวประสานและเพิ่มความนุ่ม ส่วนผงฟูหรือเบกกิ้งโซดาทำหน้าที่ตัวดึงดาดที่ช่วยให้แพนเค้กฟูและมีฟองอากาศกระจายทั่วแผ่น

อุปกรณ์ที่จำเป็นประกอบด้วยกระทะที่มีพื้นผิวเรียบ ตะหลิวพลิกแพนเค้กที่มีขอบบาง ชามผสม 2 ใบสำหรับแยกของแห้งและของเหลว และตะกร้อตีไข่ กระทะเหล็กหล่อหรือกระทะเคลือบนอนสติกเป็นตัวเลือกที่ดีเพราะกระจายความร้อนได้สม่ำเสมอ ซึ่งสำคัญต่อการทอดแพนเค้กให้สุกเหลืองทั่วถึงโดยไม่ไหม้

นอกจากวัตถุดิบพื้นฐานแล้ว สามารถเพิ่มรสชาติและสารอาหารได้หลายวิธี การใส่กล้วยบดหรือบลูเบอร์รีสดลงในแป้งช่วยเพิ่มความหวานธรรมชาติและกากใยอาหาร การใช้น้ำมันมะกอกแทนเนยบางส่วนช่วยลดไขมันอิ่มตัว ส่วนการโรยเมล็ดเจียหรือเมล็ดแฟลกซ์ลงบนแพนเค้กก่อนเสิร์ฟเพิ่มโอเมก้า 3 และกรดไขมันที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย

วิธีทำแพนเค้กนุ่มฟูง่าย ๆ ที่บ้าน

แพนเค้กเป็นเมนูที่สามารถทำเองได้ที่บ้านโดยไม่ต้องพึ่งอุปกรณ์หรือทักษะซับซ้อน สูตรต่อไปนี้ให้ผลลัพธ์แพนเค้กเนื้อนุ่มฟูหอมอร่อย เหมาะสำหรับอาหารเช้า 2-3 ที่

ส่วนผสม:

• แป้งเค้ก 1 ถ้วยตวง
• น้ำตาลทราย 2 ช้อนโต๊ะ
• ผงฟู 2 ช้อนชา
• เบกกิ้งโซดา 1/2 ช้อนชา
• เกลือ 1/4 ช้อนชา
• ไข่ไก่ 1 ฟอง
• นมสด 1 ถ้วยตวง
• เนยละลาย 2 ช้อนโต๊ะ

ขั้นตอนการทำ:

1. ผสมของแห้ง: ใส่แป้งเค้ก น้ำตาลทราย ผงฟู เบกกิ้งโซดา และเกลือลงในชามผสม ตีให้เข้ากัน
2. ผสมของเหลว: ในอีกชามหนึ่ง ตีไข่ นมสด และเนยละลายให้เข้ากัน
3. รวมส่วนผสม: ค่อย ๆ เทของเหลวลงในของแห้ง คนจนเข้ากันแต่ไม่ต้องคนนานเกินไป แป้งที่คนมากจะทำให้แพนเค้กเหนียว
4. ตั้งกระทะ: วอร์มกระทะบนไฟอ่อนถึงปานกลาง ทาน้ำมันหรือเนยบาง ๆ
5. ทอด: ตักแป้งประมาณ 1/4 ถ้วยต่อชิ้น เมื่อพบฟองอากาศผุดขึ้นด้านบนและขอบเริ่มแห้ง ให้พลิกอีกด้าน ทอดจนสุกเหลือง
6. เสิร์ฟ: จัดใส่จานอุ่น ๆ พร้อมน้ำผึ้ง เมเปิ้ลไซรัป ผลไม้สด หรือวิปครีมตามชอบ

สูตรนี้ปรับมาจากแพนเค้กนุ่มฟูบนเว็บไซต์ aroimak โดยเน้นวัตถุดิบพื้นฐานที่หาได้ในครัวเรือนทั่วไป ใครที่ต้องการทำคัพเค้กในโอกาสถัดไป สามารถศึกษาสูตรเพิ่มเติมได้จากลิงก์ที่ให้ไว้

เคล็ดลับทำแพนเค้กให้สำเร็จตั้งแต่ครั้งแรก

ความลับสำคัญของแพนเค้กนุ่มฟูอยู่ที่อุณหภูมิของส่วนผสมและกระทะ ส่วนผสมควรอยู่ในอุณหภูมิห้องเพื่อให้เนยหรือน้ำมันไม่จับตัวเป็นก้อนระหว่างผสม นมเย็นจัดที่เทลงในแป้งทันทีจะทำให้เนยแข็งตัวและเกิดก้อนเล็ก ๆ ในแป้ง ซึ่งส่งผลต่อเนื้อสัมผัสของแพนเค้กที่ได้

ระดับความร้อนของกระทะเป็นอีกปัจจัยสำคัญ ไฟแรงเกินไปจะทำให้แพนเค้กไหม้ด้านนอกแต่ดิบด้านใน ส่วนไฟอ่อนเกินไปจะทำให้แพนเค้กแห้งและเหนียว วิธีทดสอบที่ดีคือหยดน้ำเล็กน้อยลงบนกระทะ หากน้ำเต้นขึ้นและระเหยทันที แสดงว่าอุณหภูมิเหมาะสมแล้ว การใช้ไฟปานกลางและอดใจรอไม่พลิกแพนเค้กเร็วเกินไปจะให้ผลลัพธ์ที่สวยงาม

เมื่อพบฟองอากาศผุดขึ้นบนพื้นผิวแพนเค้กประมาณ 2-3 นาที ถึงเวลาพลิกด้าน การกดแพนเค้กหลังพลิกด้วยตะหลิวจะทำลายฟองอากาศที่เพิ่งเกิดขึ้น ดังนั้นควรปล่อยให้แพนเค้กพลิกตัวเองตามธรรมชาติโดยไม่กด ส่วนผสมที่เหลือสามารถเก็บในตู้เย็นได้ 1-2 วัน แต่ควรใช้ภายใน 24 ชั่วโมงเพื่อคุณภาพที่ดีที่สุด

โภชนาการและข้อควรระวังในการบริโภคแพนเค้ก

แพนเค้กที่ทำจากสูตรมาตรฐานมีพลังงานประมาณ 227 กิโลแคลอรี่ต่อ 100 กรัม ประกอบด้วยโปรตีน 6.4 กรัม คาร์โบไฮเดรต 28.3 กรัม และไขมัน 9.7 กรัม ตามข้อมูลจากฐานข้อมูลโภชนาการมาตรฐานสากล ปริมาณแคลอรี่จะเปลี่ยนแปลงตามท้อปปิ้งที่เลือกใช้ การราดน้ำเชื่อมเมเปิ้ลเพิ่มอีก 2 ช้อนโต๊ะจะเพิ่มพลังงานประมาณ 100 กิโลแคลอรี่

สารอาหารที่ได้รับจากแพนเค้กประกอบด้วยคาร์โบไฮเดรตเชิงซ้อนจากแป้งสาลี โปรตีนจากไข่และนม รวมถึงแคลเซียมและฟอสฟอรัสที่มีประโยชน์ต่อกระดูก อย่างไรก็ตาม แพนเค้กมีค่าดัชนีน้ำตาลค่อนข้างสูง ผู้ที่ต้องการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดควรจำกัดปริมาณการบริโภคหรือเลือกใช้แป้งโฮลวีทแทนเพื่อเพิ่มกากใยและลดการดูดซึมน้ำตาล

การบริโภคเป็นประจำพร้อมท้อปปิ้งที่มีน้ำตาลสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคอ้วนและโรคหัวใจได้ ดังนั้นควรเลือกท้อปปิ้งที่มีประโยชน์ เช่น ผลไม้สด ถั่วสับ หรือโยเกิร์ตธรรมชาติแทนน้ำเชื่อมและวิปครีม การทานแพนเค้กคู่กับไข่ดาวหรือแซลมอนรมควันยังช่วยเพิ่มโปรตีนและทำให้รู้สึกอิ่มท้องนานขึ้นอีกด้วย

ทิ้งท้าย

แพนเค้กเป็นอาหารที่ผ่านการทดสอบเวลามานานกว่าสองพันปี ตั้งแต่กรีกโบราณถึงครัวเรือนยุคปัจจุบัน ความเรียบง่ายของส่วนผสมและความยืดหยุ่นในการปรุงแต่งทำให้แพนเค้กอยู่รอดทุกยุคทุกสมัย ไม่ว่าจะเป็นอาหารของชนชั้นแรงงานในศตวรรษที่ 18 หรือเมนูบรันช์ในวันหยุดของครอบครัวยุคใหม่ แพนเค้กยังคงเติมเต็มมื้ออาหารด้วยรอยยิ้มเสมอ

การทำแพนเค้กที่บ้านไม่ใช่เรื่องยากหากเข้าใจหลักการพื้นฐาน การเลือกวัตถุดิบสดใหม่ ควบคุมอุณหภูมิกระทะ และอดใจรอไม่พลิกเร็วเกินไป ถือเป็นกุญแจสู่แพนเค้กสีทองนุ่มฟู เมนูนี้ยังเปิดโอกาสให้สร้างสรรค์ได้ไม่จำกัด ไม่ว่าจะใส่ช็อกโกแลตชิป ผลไม้ตามฤดูกาล หรือท้อปปิ้งจากสังขยาแบบไทย ๆ ยังอร่อยได้ไม่แพ้กัน

หากยังไม่เคยลองทำแพนเค้กด้วยตัวเอง วันนี้ถือเป็นโอกาสดีที่จะเริ่มต้น เตรียมวัตถุดิบให้ครบ อุ่นกระทะให้พร้อม แล้วตักแป้งลงไปทอด กลิ่นหอมของเนยละลายบนกระทะร้อนจะชวนให้ทุกคนในบ้านตื่นมาทานอาหารเช้าด้วยกันอย่างแน่นอน อย่าลืมแชร์ผลงานหรือเทคนิคเฉพาะตัวในช่องคอมเมนต์ เพื่อให้ผู้อื่นได้เรียนรู้ไปด้วยกัน